“NHIỀU CHÚT” KHOA HỌC SẼ THẤY RẰNG THIÊN CHÚA HIỆN HỮU

Chủng sinh Phêrô Nguyễn Thành Tường - Khóa XXIII, ĐCV Sao Biển

Sống trong xã hội hiện đại, với sức mạnh kỳ diệu của khoa học, dường như con người đã có thể đo lường và giải quyết được nhiều vấn đề bằng phương pháp thực nghiệm. Nhờ khoa học thực nghiệm, người ta ngày càng khám phá ra nhiều quy luật vật chất trong thiên nhiên và vũ trụ. Điều này xem ra rất tốt. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận rằng khoa học là “toàn năng” như những gì xã hội duy lý đã đặt ra cho nó thì có lẽ ta nên dừng lại suy tư một chút để thấy rằng không phải thứ gì cũng có thể đo lường, kiểm chứng bằng khoa học thực nghiệm được. Dễ thấy nhất, không đâu xa cả, điều luôn tồn tại trong ta, điều hằng ngày vẫn sống với ta nhưng khoa học không thể nào đụng chạm được tới, đó chính là ý thức.

Có ý kiến cho rằng nguồn gốc của ý thức là vật chất. Liệu có đúng chăng? Rõ ràng đây là một vấn đề lớn. Ngày nay, dù khoa học hiện đại đã và đang không ngừng nỗ lực để tạo ra được ý thức nhân tạo thuần vật chất cho các thiết bị AI, robot nhưng kết quả vẫn thất bại. Bởi lẽ AI có thể mô phỏng “tôi biết”, nhưng nó không bao giờ có thể: “tôi biết rằng tôi biết”. AI cũng không thể tự đặt câu hỏi: “Tại sao tôi tồn tại?” theo cách không phải được lập trình, nhưng theo cách tự nó cảm thấy có một sự thôi thúc nội tại phải suy tư như thế. Không như con người, AI không có nỗi âu lo về hiện hữu hay hư vô. Sống hay chết cũng chẳng có một ý nghĩa gì với nó cả. Điều quan trọng nhất, AI không biết khao khát đi tìm Chân Lý. Vì lẽ nơi AI, ta không thể tìm thấy một bản ngã nào. Do đó, nói rằng nguồn gốc của ý thức đến từ vật chất xem ra là một điều nghịch lý. Khoa học không thể tạo ra ý thức không phải vì khoa học kém, nhưng vì vật chất cơ bản không thể tài nào sản sinh ra được ý thức.

Thêm vào đó, nhìn vào quá trình tiến hóa của nhân loại, ta cũng có thể nhận ra rằng ý thức không phải là chóp đỉnh của tháp tiến hóa; ngược lại, nó là nền tảng của tháp. Vì lẽ, nếu vật chất là nguồn gốc của ý thức, thì tại sao nó không thể tự giải thích cảm giác đau, giải thích cái đẹp của hoàng hôn hay ý nghĩa của tình yêu thương? Khoa học thần kinh vẽ được đồ thị hoạt động của não khi người ta yêu, nhưng tình yêu lại không nằm trong đồ thị. Khoa học đo được sóng điện não, nhưng không “đo” được ý nghĩa của một bài thơ. Khoa học phân tích được sự thay đổi của hormone sẽ tác động đến cảm xúc nhưng lại không thể dùng phương trình toán học để giải thích nỗi đau mất người thân. Một lần nữa, khoa học thất bại trong việc đo lường, rõ ràng không phải vì khoa học kém nhưng vì nỗi đau, cảm giác hay ý nghĩa, v.v. không phải là tần số. Khoa học dùng vật chất để giải thích ý thức, nhưng quên rằng vật chất chỉ tồn tại trong ý thức. Thật vậy, vật chất là cái được mô tả từ bên ngoài còn ý thức là cái được sống từ bên trong. Do đó, không có người quan sát thì không có “vũ trụ vật lý”; không có ý thức thì sẽ không có “khoa học”. Nhờ ý thức, vật chất mới được tiến lên.

Cho đến ngày nay, khoa học thực nghiệm vẫn không thể đo lường được ý thức, nhưng nó không thể phủ nhận sự tồn tại của ý thức. Như đã nói: ý thức là nền tảng để khoa học tồn tại. Khoa học cần lý trí, cần người quan sát, cần người có khả năng hiểu quy luật. Nhưng ai là người quan sát? Điều gì duy trì lý trí? Từ đâu mà trật tự vũ trụ lại có thể được hiểu? Những điều này hiển nhiên không thể sinh ra từ vật chất. Vật chất không thể tự hiểu chính nó, chẳng hạn một neuron không hề biết nó đang phát xung; một gen không hề biết nó đang được phiên mã. Nhưng con người xét như một nhân vị thì biết. Tôi biết tôi đang suy tư, và chắc chắn cái “biết” này hiển nhiên không nằm trong danh sách các nguyên tố cấu tạo nên cơ thể tôi. Mặc khác, tôi cũng biết rằng tôi cũng không phải là tác giả của cái biết mà tôi đang có. Vậy ai đã đặt nơi tôi cái biết này?

Phải chăng thế giới còn tồn tại một điều gì đó mà khoa học không thể đo lường được, nhưng con người vẫn đang sống với điều ấy mỗi giây!

Giải đáp cho những suy tư ấy, nơi đạo Công giáo, chúng tôi tin rằng Thiên Chúa là tác giả của “cái biết” mà con người xét như một nhân vị đang có. Khoa học không thể đo lường được sự hiện hữu của Ngài, nhưng khoa học càng phát triển thì tự thân nó càng cho thấy: Thiên Chúa hiện hữu.

“Un peu de science nous éloigne de Dieu, beaucoup nous y ramène.” - Louis Pasteur

* Nguồn hình ảnh: https://www.invitation-magazine.org/are-science-and-religion-compatible