TIN MỚI NHẤT

THẦN HỌC VỀ THIÊN ĐÀNG, HỎA NGỤC VÀ LUYỆN NGỤC TRONG TÁC PHẨM CÁNH CHUNG LUẬN CỦA ĐỨC HỒNG Y JOSEPH RATZNIGER (ĐỨC GIÁO HOÀNG BÊNÊĐICTÔ XVI)

13

THẦN HỌC VỀ THIÊN ĐÀNG, HỎA NGỤC VÀ LUYỆN NGỤC TRONG TÁC PHẨM CÁNH CHUNG LUẬN CỦA ĐỨC HỒNG Y JOSEPH RATZNIGER (ĐỨC GIÁO HOÀNG BÊNÊĐICTÔ XVI)

 

Russell M. Lawson

 

Điều gì xảy ra khi chúng ta chết?

Người Công giáo luôn canh cánh nghĩ đến cái chết. Việc tuân giữ các giới răn và các bí tích để sẵn sàng đón nhận cái chết vốn là một phần của thần học Kitô giáo. Thế nhưng, tại sao chúng ta vẫn sợ chết? Tại sao khi cái chết đến, nó lại luôn có vẻ bất ngờ và quá sớm? Đối với nhà thần học danh tiếng Joseph Ratzinger—người đã lớn lên ở Bavaria (Đức) dưới nỗi kinh hoàng của Đức Quốc Xã, thời điểm mà cái chết luôn chực chờ—việc suy ngẫm về tận cùng của vạn vật, hay cánh chung luận, là một vấn đề cần phải khám phá và thấu hiểu.

Khi còn là Giáo sư Thần học Tín lý tại Đại học Regensburg, Cha Ratzinger đã bắt tay vào một dự án hợp tác với đồng tác giả Johann Auer để viết một tác phẩm gồm hai tập về Cánh chung luận và Thần học Tín lý. Cha Ratzinger đã viết xong tập về Cánh chung luận, nhưng đến khi chuẩn bị bắt tay vào tập Thần học Tín lý, ngài được bổ nhiệm làm Tổng Giám mục Giáo phận Munich và Freising, vì vậy tập sách đó mãi mãi dở dang. Cánh chung luận trình bày một nhãn quan xuất sắc và gợi mở nhiều suy tư về giáo lý Công giáo liên quan đến đời sau: Thiên đàng, Hỏa ngục, và Luyện ngục. Không phải tất cả người Công giáo đều đồng ý với lập luận của Cha Ratzinger, và hầu hết giáo dân chắc chắn đều chưa từng đọc cuốn sách này, bởi nó vô cùng phức tạp và thách thức. Trong phần tiếp theo dưới đây, tôi sẽ cung cấp một bản tóm tắt ngắn gọn và phân tích về tác phẩm Cánh chung luận của Cha Ratzinger.

Trong tác phẩm Cánh chung luận, Đức Hồng y (ĐHY) Ratzinger lập luận rằng tiến trình thế tục hóa tư tưởng nhân loại bắt đầu từ thời kỳ Khai sáng thế kỷ XVIII đã tác động tiêu cực đến Giáo hội, khiến nhiều Kitô hữu đặt niềm tin vào lời hứa thế tục về sự tiến bộ. Do đó, người Kitô hữu quá tập trung vào hiện tại đến nỗi các thực tại mai hậu—như cái chết và ơn cứu độ—lại trở thành những điều không được hoan nghênh, cần phải né tránh và trì hoãn chừng nào các phép mầu y khoa còn cho phép họ bám víu vào sự sống trần gian. ĐHY Ratzinger lên án triết học và thần học hiện đại, những tư tưởng vốn đang thỏa hiệp với các xu hướng thời thượng và các cuộc tranh giành quyền lực đương thời để chỉ tập trung vào cái trước mắt và một tương lai bất định, điều mà ngài cho rằng đã “làm suy yếu niềm hy vọng Kitô giáo.” Ngược lại, ngài khẳng định rằng Kitô giáo là một cuộc đối thoại giữa Đức Kitô của hiện tại và tương lai đang diễn ra trong chính Người. Sự tồn tại của Kitô giáo chính là sự tương tác giữa thông điệp lịch sử của các Tin Mừng và thực tại hiện tại.

ĐHY Ratzinger cho rằng lịch sử tính, bắt đầu từ phương pháp phê bình Kinh Thánh vào thế kỷ XIX, đã được người Công giáo đón nhận trong thế kỷ XX, nhờ vào Đức Giáo hoàng Piô XII trong thập niên 1950 và Công đồng Vatican II. Truyền thống đã bị đánh mất. Những gì thuộc về bản sắc Công giáo cũng bị đánh mất. Phương pháp phê bình lịch sử cố gắng khám phá chính xác những gì đã xảy ra trong quá khứ mà không màng suy ngẫm đến dòng chảy truyền thống theo thời gian. Công giáo sau Vatican II tập trung nhiều hơn vào “thuyết sống lại trong cái chết, và hệ quả là bác bỏ quan niệm về linh hồn.” Nhưng ĐHY Ratzinger lập luận rằng: Vậy tại sao chúng ta vẫn cầu nguyện cho những người đã qua đời, nếu “chết có nghĩa là rời khỏi thời gian để đi vào trạng thái phi thời gian”, và “cõi phi thời gian được đồng nhất một cách trực tiếp với cõi vĩnh cửu”?

Ngài tranh luận rằng, trong thế giới hiện đại của chúng ta, lịch sử nhân loại và định hướng sống của chính con người đã thay thế cho lịch sử quan phòng của Thiên Chúa. Niềm hy vọng dựa trên đức tin đã bị thay thế bởi niềm hy vọng vào công nghệ và chủ nghĩa vị lai.

Chết là gì?

ĐHY Ratzinger mở đầu cuốn sách bằng lập luận rằng Kinh Thánh, và do đó là cả Kitô giáo, không hề dạy những điều mà các mục sư và linh mục thường rao giảng—rằng khi chết, chúng ta sẽ ngay lập tức cảm nghiệm được ơn cứu rỗi, lập tức đạt được hạnh phúc thiên đàng với Thiên Chúa hoặc chịu đọa đày dưới hỏa ngục với Satan. Thay vào đó, ĐHY Ratzinger tranh luận rằng Chúa Giêsu đã trở lại qua việc Người phục sinh, tiếp tục trở lại trong Bí tích Thánh Thể, và sẽ trở lại trong tương lai. Đức Kitô chính là “tương lai của thế giới trong hiện tại của thế giới.” Ngài nói thêm, “những bức tường ngăn cách giữa trời với đất, giữa quá khứ, hiện tại và tương lai đã trở nên thường xuyên.”  Từ “cánh chung” không dùng để chỉ thời gian, mà là để chỉ sự tồn tại. Do đó, Kitô giáo là “một hành vi gặp gỡ luôn được đổi mới.” Đối với ngài, trải nghiệm của con người về thời gian diễn ra theo sự hiện diện liên lỉ của Đức Kitô; khi một cá nhân qua đời, thời gian vẫn tiếp tục trôi, và đối với người đã khuất ấy, “đời đời là cái gì hoàn toàn khác với thời gian, nó không thể được sánh với thời gian”, “vĩnh cửu không thể đo lường bằng thời gian, vì nó thuộc về một trật tự hoàn toàn khác.” Chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi triết học Hy Lạp cổ đại, ĐHY Ratzinger tìm thấy nơi người Hy Lạp một quan điểm tương đồng với mình: cái chết không phải là dấu chấm hết, mà là một cuộc chuyển tiếp sang một hình thái hiện hữu khác. “Con người chỉ là một thực tại tạm bợ và bất lực, đó mới chính là sự thật của con người. Càng cố bám víu vào chính mình bao nhiêu, con người càng rơi vào hư không bấy nhiêu.” Kitô giáo không giảng dạy về sự bất tử của linh hồn, mà đúng hơn là “sự phục sinh của con người toàn diện và chỉ duy nhất điều đó mà thôi.”

Đức Kitô và Lịch sử

Tư tưởng của ĐHY Ratzinger sở hữu một triết lý lịch sử tinh tế, hoàn toàn trái ngược với những gì các nhà sử học hiện đại tin tưởng. Kinh Thánh dạy rằng “mỗi một con người đều là một sinh vật đau khổ. Khoảnh khắc của cái chết không phải là trải nghiệm đầu tiên của chúng ta về tính hữu hạn.” “Chết vẫn không ngừng hiện diện trong cuộc sống thường ngày khép kín, không thật và trống rỗng của ta.” Do đó, đau khổ là một phương tiện để tìm thấy Thiên Chúa. Cái chết trở nên “có tính thanh tẩy và biến đổi.” ĐHY Ratzinger dẫn chứng Thánh vịnh 73, nơi mà nỗi tuyệt vọng cùng sự bất công của kiếp nhân sinh được hóa giải trong niềm an ủi và hạnh phúc đích thực bên Thiên Chúa trên thiên đàng. Nơi đây, người ta tìm thấy sự hiệp thông với Thiên Chúa, vốn là cốt lõi của một cuộc sống đích thực: “hiệp thông với Thiên Chúa là thực tại”— là thực tại hơn cả cái chết. Khát vọng trường sinh bất tử xảy ra khi người ta tìm thấy sự hiệp thông với Thiên Chúa, trong Tình yêu. Đó là sự vượt lên trên sự tồn tại của chính mình.

Theo ĐHY Ratzinger, Kinh Thánh không ủng hộ ý niệm về trạng thái “giấc ngủ của cái chết” diễn ra trong khoảng thời gian từ lúc qua đời cho đến thời điểm tận cùng của thời gian; trái lại, những ai “đã chết trong Chúa Kitô thì đang sống.” Tương tự như vậy, ý niệm về thuyết nhị nguyên giữa hồn và xác không được Kitô giáo ủng hộ; trái lại, mà đúng hơn là sự hợp nhất giữa thể xác và linh hồn, ngay cả sau khi chết. Ý niệm vốn rất phổ biến trong các Kitô hữu về một vĩnh cửu có khởi đầu thực chất không phải là vĩnh cửu. Một người đã sống trong một khoảng thời gian xác định, và chết tại một thời điểm xác định, không thể đơn giản là bước qua từ trạng thái “thời gian” sang trạng thái “vĩnh cửu”, tức sự vô thời gian. Sự phục sinh “là một lời hứa cho tương lai con người cũng như tương lai vũ trụ, và trong ý nghĩa đó, là một lời hứa về không gian, thời gian và vật chất..... [Cũng chính] nơi việc Sống lại,Thiên Chúa cho thấy Người là Thiên Chúa của vũ trụ và lịch sử.” Ngày sau hết không phải là “thời điểm cái chết của từng cá nhân” mà là “sự kết thúc chung cuộc của toàn bộ lịch sử.” Không có sự gián đoạn nào trong đời sống từ lúc chết cho đến ngày tận thế.

Tư tưởng của ĐHY Ratzinger về cái chết và thời gian chịu ảnh hưởng sâu sắc của Augustinô, tác giả của cuốn Tự thuật (Confessions) và Thành đô Thiên Chúa (The City of God). Augustinô dạy rằng quá khứ được gợi lại trong hiện tại, nó mang đặc tính quá khứ ngay trong chính hiện tại; điều này cũng tương tự với sự mong đợi về tương lai. Con người trải nghiệm thời gian như một sự vận động, không chỉ của thể xác vật lý, mà chính thành tố thiêng liêng của con người cho phép có một trải nghiệm khác biệt, sâu sắc hơn là một cơ thể vật lý thuần túy. “Ý thức con người tạo riêng cho mình một tính cách ‘thời gian’, khi  nó thu nhận và trải nghiệm những bình diện khác nhau của thời gian.” Con người khách quan hóa thời gian bằng ký ức và sự tiên liệu. Ngoài ra, tình yêu của con người cũng trải qua tiến trình thời gian này, đến mức “mạng lưới tương giao với tha nhân tính cũng đồng thời là chất liệu của ‘đồng thời gian’.” Do đó, theo Augustinô, con người có một thời gian-ký ức được định hình bởi những trải nghiệm thời gian của chúng ta. Khi chúng ta chết, thời gian-ký ức tách rời khỏi thời gian vật lý, và chúng ta giữ lại ký ức này cho “một cuộc thanh tẩy như của một kết thúc phải chu toàn trong một tương giao mới với vật chất: chỉ có lối cắt nghĩa như vậy mới cho phép ta  hiểu được Sống lại là một khả thể mới của con người.” Augustinô (và Ratzinger) tin rằng cái chết không chấm dứt ký ức của chúng ta, mà có một thực tại tiếp diễn.

“Qua phàm nhân Đức Giêsu, Thiên Chúa đã tới trong tính cách vừa là người vừa là Thiên Chúa. Như vậy, việc nhập thể của Người vượt ra ngoài lý luận của lịch sử, và dù vậy, lại liên quan đến mọi lịch sử. Nó buộc con người phải thực thi đầy đủ những điều kiện cụ thể của hành động mình (2Tx 3,10). Nhưng đồng thời cũng mở ra cho họ và như vậy cho thế giới một chiều kích mới, trong đó họ càng ngày càng mở lòng đón nhận cuộc quang lâm của Đức Kitô, và nhờ đó ngăn cản được sự tự khép kín của lịch sử với hậu quả là đẩy con người vào vòng vô nghĩa và vô định.”

Sự cứu độ mọi loài thụ tạo

Một trong những lập luận hấp dẫn và gây tranh cãi nhất trong Cánh chung luận là phần thảo luận của ĐHY Ratzinger về “sự hợp nhất năng động của toàn vũ trụ đã được tạo thành”. Con người là anima forma corporis (linh hồn là mô thức của thân xác), một bản thể, một hình thái sự sống không thể bị hủy diệt; con người là “cấp thụ tạo, là loài thụ tạo với bản chất có thể nhìn thấy Thiên Chúa.” Ngài cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi thần học về sự sáng tạo của Tôma Aquinô: “Tự nhiên chỉ có thể hiện hữu nhờ sự thông truyền của Đấng Tạo Hóa; tuy nhiên, sự thông truyền ấy vừa xác lập thụ tạo trong chính bản thể riêng của nó, vừa khiến thụ tạo thực sự được tham dự vào hữu thể của Đấng mà sự sống của Ngài được thông truyền.” Hơn nữa, “khẳng định rằng toàn thể công trình sáng tạo của Thiên Chúa, bất kể dưới hình thức nào, sẽ bước vào ơn cứu độ viên mãn và chung cuộc vào thời sau hết là điều hiển nhiên đến mức bất kỳ hệ thống hóa mang tính suy tư nào về các dữ liệu Kinh Thánh cũng phải nhìn nhận và làm sáng tỏ chân lý ấy.” Thêm vào đó, “không có bất cứ thành phần nào trong công trình sáng tạo của Thiên Chúa lại quá nhỏ bé hay không đáng kể đến mức không thể được hoàn thiện.” “Thiên Chúa luôn trung tín với toàn thể công trình sáng tạo của Ngài.” “Qua việc loan báo về một trời mới và đất mới, Kinh Thánh cho thấy rõ rằng toàn thể công trình sáng tạo được định hướng để trở thành nơi chứa đựng vinh quang của Thiên Chúa. Toàn bộ thực tại thụ tạo đều sẽ được đưa vào tình trạng phúc lành viên mãn.”

Những nhận định của ngài là một lập luận đáng kinh ngạc rằng mọi sự sống đều được hiệp nhất trong Thiên Chúa, không bị chấm dứt bởi cái chết, trái lại, được hoàn tất cùng với sự quang lâm của Đức Kitô.

Hỏa ngục, Luyện ngục và Thiên đàng

Nội dung thảo luận của ĐHY Ratzinger về thiên đàng, hỏa ngục và luyện ngục trong tác phẩm Cánh chung luận là một bài luận lôi cuốn về thần học và Kinh Thánh. “Trong cái chết, con người bước ra ánh sáng của thực tại và chân lý vẹn toàn.” Hỏa ngục là “một sự thử thách đối với chính bản thân. Đó là thử thách phải đau khổ trong đêm tối của đức tin, để kinh qua sự hiệp thông với Đức Kitô trong sự liên đới với việc Ngài ngự xuống cõi Tối tăm.” Hỏa ngục chính là hệ quả từ quyết định cá nhân của mỗi người khi khước từ Thiên Chúa. Thế nhưng, vẫn luôn có niềm hy vọng do Thiên Chúa ban tặng. Dẫu vậy, người chịu đau khổ phải từ bỏ quyền tự quyết để chấp nhận ý muốn của Ngài.

Hầu hết mọi người khi chết đều vào luyện ngục, nơi vốn là một phần của tiến trình lịch sử gắn kết người sống với người chết bởi vì “mỗi người đều tồn tại đồng thời trong những người khác. Những gì xảy ra ở một cá nhân đều có tác động lên toàn thể nhân loại, và những gì xảy ra trong nhân loại đều xảy ra nơi cá nhân.” Ngài viết: “Ngay cả khi đã bước qua ngưỡng cửa của thế giới bên kia, con người vẫn có thể nâng đỡ lẫn nhau và gánh vác gánh nặng cho nhau.” Do đó, luyện ngục chính là “tội lỗi chưa đền trả, tha nhân đang tiếp tục khổ đau do tội không ngừng gây nên... Như vậy, chấp nhận gánh vác cho đến cùng gánh nặng đau khổ trần gian, đồng thời giữ vững niềm tin vào lòng từ ái của Thiên Chúa trong giờ sau hết, nhưng đồng thời phải đau khổ khôn nguôi vì chưa được gần bên Thiên Chúa tình yêu.”

Ở điểm này, ĐHY Ratzinger lập luận rằng luyện ngục là sự tiếp diễn của lịch sử ngay cả sau cái chết—một ý tưởng chắc chắn sẽ khiến hầu hết các nhà sử học hiện đại phải bồn chồn không yên!

Thiên đàng là thành quả cuối cùng, nhưng đó không phải là một sự ra đi biệt lập, mà là một “phương thức hiện diện mới đối với thế giới.” Thiên đàng là khi chúng ta được dự phần vào “phương thức tồn tại mới của Đức Kitô.”

Cái chết và Tình yêu

Xuyên suốt tất cả các tác phẩm của mình, ĐHY Ratzinger luôn nhấn mạnh đến tình yêu. Điều này được hiển lộ rõ nét trong các thông điệp mà ngài ban hành với tư cách là Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI. Chúng ta có thể tìm thấy phần lớn nội dung cuốn Cánh chung luận của ngài được phản chiếu trong chính các thông điệp này.

Trong thông điệp đầu tiên mang tên Deus Caritas Est (“Thiên Chúa là Tình Yêu”), ngài nhấn mạnh rằng tình yêu chính là sức mạnh gắn kết sự sống và cái chết, mọi thụ tạo, những thử thách của luyện ngục cũng như phúc lành của thiên đàng. Nhận định của ngài trong tác phẩm Cánh chung luận rằng “Đức Kitô đưa thời gian đến viên mãn, bằng cách đặt nó vào trong khoảnh khắc tình yêu” chính là chủ đề cốt lõi trong thông điệp của ngài về tình yêu.

Các chủ đề của Cánh chung luận cũng được tìm thấy trong thông điệp thứ hai, Spe Salvi (“Niềm Hy vọng cứu độ chúng ta”). Như ngài từng viết trong cuốn Cánh chung luận: “Sự Sống Đời Đời không cách li con người, nhưng dẫn họ thoát khỏi tình trạng cách li để bước vào thông hiệp thật sự với anh chị em mình và với toàn thể tạo vật của Thiên Chúa.”

Trong thông điệp cuối cùng, Caritas in Veritate (“Bác ái trong Chân lý”), chúng ta lại bắt gặp một chủ đề từng được nhấn mạnh trong tác phẩm Cánh chung luận: “Gặp gỡ Đức Kitô là một gặp gỡ với toàn thân của Người, mang theo lỗi phạm của mình chống lại các chi thể đau khổ của thân xác Người, với tình yêu thứ tha của các chi thể đó tỏa ra từ Đức Kitô.” Điều này bao hàm cả một “tình yêu vượt ngoài mọi ranh giới sự Chết.”

Joseph Ratzinger - Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI là một học giả xuất chúng, một nhà tư tưởng sâu sắc, nhưng đồng thời lại là người luôn mở lòng trước mọi cung bậc cảm xúc và nỗi niềm của nhân sinh. Sự kết hợp tuyệt vời giữa hai nét tính cách khác biệt này được hiển lộ một cách rõ nét không chỉ trong các thông điệp của ngài, mà còn ngay trong chính tác phẩm Cánh chung lụận.

 

Lm GB Ngô Đình Tiến chuyển ngữ

https://www.catholic365.com/article/30815/the-theology-of-heaven-hell-and-purgatory-in-joseph-razingers-pope-benedict-xvis-book-eschatology.html

Chúc mừng và cầu nguyện

Ngày 11-11
✦
Bổn mạng
Martino de Tours Nguyễn Khắc Tiệp
Ngày 15-11
✦
Bổn mạng
Albertô Trần Minh Hùng
Ngày 24-11
✦
Bổn mạng
Anrê-Phú Yên Lê Văn Mỹ
✦
Bổn mạng
Giacôbê-Năm Đỗ Nguyễn Đình Long
Ngày 28-11
✦
Kỷ niệm 12 năm Linh mục
Cha Phêrô Nguyễn Thái Sơn
✦
Kỷ niệm 12 năm Linh mục
Cha Gioan Baotixita Trần Phan Thái Bình
Ngày 30-11
✦
Kỷ niệm 14 năm Linh mục
Cha Micae Lê Nguyễn Hoài Vũ
✦
Bổn mạng
Cha Anrê Đoàn Văn Điểm
✦
Kỷ niệm 14 năm Linh mục
Cha Phêrô Nguyễn Khánh Duy
✦
Bổn mạng
Anrê Nguyễn Kim Dân
✦
Bổn mạng
Anrê Châu Ngọc Lợi
✦
Bổn mạng
Anrê Phan Hữu Ngọc
✦
Bổn mạng
Anrê Nguyễn Quốc Đạt