ĐỪNG LOẠI TÌNH YÊU RA KHỎI PHƯƠNG TRÌNH

ĐỪNG LOẠI TÌNH YÊU RA KHỎI PHƯƠNG TRÌNH[1]

Donald DeMarco

Chủng sinh Antôn Nguyễn Hoàng Anh Nguyên chuyển ngữ từ catholicexchange.com

Một cuốn sách xuất bản năm 1968, mang tựa đề Sức mạnh của tình yêu (The Power of Love), có in trên bìa một câu nói đáng suy ngẫm: “Nếu người ta yêu, mọi sự đều dễ; nếu không yêu, mọi sự đều khó.” Tác giả là Đấng Đáng kính Fulton J. Sheen. (Ngày 24 tháng 9 năm 2026, tại thành phố St. Louis, bang Missouri, Đức Hồng y Antonio Tagle đã chủ sự Thánh lễ tuyên phong ngài lên bậc Chân phước.)[2]

Nhà phê bình hiện đại hẳn sẽ không hài lòng với câu này. Ông ta sẽ phê phán câu ấy là một sự khái quát hóa quá mức, và đơn giản là không đúng. Tình yêu đâu khiến mọi sự trở nên dễ dàng, và sự thiếu vắng tình yêu cũng đâu làm cho mọi sự trở nên khó khăn. Ông ta sẽ cáo buộc nhà xuất bản là chiều theo những độc giả dễ bị thuyết phục bởi các phát biểu quá đơn giản đến mức khó tin. Rồi ông sẽ đẩy những lời của vị giám mục ấy về một thời đại mà người ta còn dễ chấp nhận những lời đạo đức sáo rỗng.

Nhưng nhà phê bình ấy đã quên một điều quan trọng. Đức cố Giám mục Fulton Sheen là người có tâm hồn thi sĩ, và thường cho phép mình tự do diễn đạt theo lối thi ca. Thông điệp của ngài không nên bị bỏ qua, và đó cũng là điều mà thế giới hôm nay cần đón nhận cách nghiêm túc. Nếu muốn diễn lại lời ngài theo lối văn xuôi bình dị, nhằm tránh sự bắt bẻ của giới phê bình, ta có thể nói thế này: Tình yêu giúp ta thực hiện một số việc dễ dàng hơn, còn thiếu tình yêu thì chính những việc ấy lại trở nên khó khăn. Nhưng đó là một câu quá tẻ nhạt, không đáng để in trên bìa sách.

Liệu một người có thể sống mà không có tình yêu không? Nếu tình yêu lẩn tránh anh ta, thì hạnh phúc cũng lẩn tránh anh ta vậy. Khi đó, anh ta bắt đầu than phiền về cuộc đời, nhân loại, và cảnh ngộ đáng thương của chính mình. Trong cuốn sách Những tác phẩm của tình yêu (Works of Love), Søren Kierkegaard viết: “Tình yêu bén rễ sâu trong bản tính con người đến mức nó thuộc về con người một cách thiết yếu.” Quả thật, không có tình yêu, ta không thể thực sự là chính mình. Dù được sinh ra để yêu, ta lại thấy việc tự dối mình dễ hơn là khơi dậy tình yêu vốn đang hiện diện trong nội tâm.

Từ “nội trợ” (housewife) ngày nay đã trở thành một thuật ngữ mang sắc thái miệt thị. Nó thường gợi lên sự giam hãm, cực nhọc, thậm chí là nô lệ. Thái độ tiêu cực ấy có thể hiểu được. Công việc nội trợ, bổn phận chính yếu của người nội trợ, quả thật là vất vả. Tuy vậy, nó vẫn phải được hoàn thành. Nhưng tại sao người ta lại làm công việc ấy? Chắc hẳn có vô số nghề khác đem lại nhiều thỏa mãn, niềm vui và thú vị hơn. Câu trả lời đơn giản là tình yêu. Khi ta loại tình yêu ra khỏi phương trình, việc nội trợ, nói nhẹ nhất, là điều chẳng mấy hấp dẫn. Nhưng người nội trợ làm việc ấy vì yêu, không phải vì họ yêu thích thứ công việc âm thầm và lặp đi lặp lại ấy, nhưng vì họ yêu gia đình mình. Như một triết gia Pháp từng nói: “Tình yêu làm cho sự vâng phục trở nên nhẹ nhàng hơn cả tự do.” Khi có tình yêu, việc nội trợ không còn là gánh nặng nhàm chán nữa.

Có hai phẩm chất nội tại của tình yêu rất đáng được nhắc lại. Chúng thường bị bỏ qua, nhưng lại thiết yếu và giúp tình yêu có sức mạnh chinh phục những điều khó khăn trong đời sống.

Phẩm chất thứ nhất là: tình yêu là một nguồn ánh sáng. Tình yêu không hề mù quáng. Điều đó có thể đúng với dục vọng. Nhưng tình yêu thì khai sáng con người. Nó nhìn thấy điều mà kẻ khác không thấy. Theo một châm ngôn Latinh cổ, Ubi amor, ibi oculus  (Ở đâu có tình yêu, ở đó có sự lưu tâm). Câu này được gán cho Richard of St. Victor, sống cách đây chín thế kỷ. Từ oculus đôi khi được dịch là “tri thức”. Theo nghĩa sát hơn, câu ấy là: “Ở đâu có tình yêu, ở đó cũng có con mắt.”

Tình yêu soi sáng. Người đang yêu nhìn thấy nơi người mình yêu nhiều hơn, để có thể yêu cách trọn vẹn hơn. Robert Burns từng hỏi: “Cuộc sống là gì nếu thiếu tình yêu? Đó là đêm không có bình minh.” Mặt khác, ông viết: “Tình yêu là mặt trời mùa hạ không mây, tô điểm cho thiên nhiên rạng rỡ.” Với Robert Browning, “Nếu tước bỏ tình yêu thì trái đất sẽ trở thành nấm mồ”. Tình yêu là hừng đông. Theo thi sĩ người Pháp Alphonse de Lamartine, “Tình yêu tạo nên bình minh huyền diệu cho mọi cuộc đời.”

Phẩm chất thứ hai của tình yêu: tình yêu là một nguồn năng lượng. Kinh nghiệm yêu thương có thể kích hoạt sự giải phóng những chất thần kinh như dopamine, oxytocin và adrenaline, từ đó làm tăng động lực và nâng cao mức năng lượng. Theo cách nói thời thượng, tình yêu thì “trao ban sức mạnh.” Châm ngôn “Tình yêu chiến thắng tất cả” (Amor omnia vincit) gợi lên sức mạnh ấy. Nguồn năng lượng mà tình yêu ban tặng giúp ta làm được những điều bình thường ta không muốn làm, hoặc không thể làm. Tình yêu giúp ta vượt lên chính mình.

Một người đang yêu cảm nhận được năng lượng gia tăng do tình yêu tạo ra. Tình yêu không chỉ gia tăng năng lượng nơi người ấy, nó còn làm giảm bớt sự trì trệ, uể oải. Việc giảm hoạt động của vùng vỏ não trước trán giúp giảm bớt các cảm xúc và phán xét tiêu cực. Dữ liệu từ tâm lý học, xã hội học, y học, dịch tễ học và khoa học chữa lành đều cho thấy năng lực của tình yêu có tác động tích cực trên sức khỏe. Tình yêu làm cho thế giới vận hành; tình yêu cũng là thuộc tính cốt yếu của Thiên Chúa. Bởi thế, không lạ gì khi tình yêu vừa là nguồn ánh sáng, vừa là nguồn năng lượng

Đối với những ai không có tình yêu, cũng dễ hiểu khi họ nhìn những việc như nội trợ với một cái nhìn ảm đạm. Tâm trí của họ có thể hình dung các hoạt động mà không đặt tình yêu vào đó. Vì thế, chúng trở nên thiển cận phần nào và đánh giá thấp sức mạnh mà tình yêu có thể trao ban. Chúng ta từng đọc câu chuyện về một người mẹ không biết bơi nhưng vẫn lao xuống nước cứu con mình khỏi chết đuối. Trong những trường hợp như thế, tình yêu cung cấp cho người mẹ một nguồn năng lượng vượt quá những gì bà nghĩ mình có, đồng thời đặt sự sống của con lên trên sự an toàn của chính mình.

Tình yêu vĩ đại hơn nhiều so với những gì chúng ta nghĩ. Vì thế, khi đánh giá một hoạt động nào đó, ta hãy nhớ: đừng loại tình yêu ra khỏi phương trình.