824 2025-12-06 09:19:03

SỨ MẠNG CỦA CA ĐOÀN TRONG GIÁO HỘI HIỆP HÀNH

Lm GB Ngô Đình Tiến

Bản Báo cáo Tổng hợp của khoá I Thượng Hội đồng Giám mục (THĐGM) thế giới lần thứ XIV về tính hiệp hành của Giáo hội đã dùng hình ảnh một ca đoàn để nói lên cảm nghiệm về tính hiệp hành khi các nghị phụ tham dự đại hội THĐGM. Cảm nghiệm này như cho thấy có sự tương đồng giữa Giáo hội hiệp hành và ca đoàn. Vì thế, bài viết Sứ mạng của ca đoàn trong Giáo hội hiệp hành sẽ gồm ba phần: mô hình Giáo hội hiệp hành như một ca đoàn, sứ mạng của ca đoàn trong Giáo hội hiệp hành và phương pháp “Đối thoại trong Thánh Thần” để hoàn thành sứ mạng của ca đoàn.

Mô hình của Giáo hội hiệp hành như một ca đoàn

Thượng Hội đồng Giám mục thế giới lần XVI với chủ đề “Hướng đến một Giáo hội hiệp hành: Hiệp thông, Tham gia và Sứ vụ” đã được Đức Phanxicô khởi xướng (10/2021) và sẽ kéo dài đến năm 2028, gồm nhiều giai đoạn: giai đoạn tại các Giáo hội địa phương, các châu lục, Giáo hội toàn cầu: đại hội khóa I (10/2023 với Báo cáo Tổng hợp), khóa II (10/2024 với Văn kiện chung kết), và giai đoạn thực hiện (2025-2028).

Các nghị phụ đã cảm nghiệm về Kỳ họp thứ nhất của THĐGM (4-28/10/2023) như sau:

Giống như một ca đoàn, chúng tôi cố gắng hát bằng nhiều giọng khác nhau và trong sự hiệp nhất của các tâm hồn. Chúa Thánh Thần đã cho phép chúng tôi cảm nghiệm được sự hòa hợp mà chỉ một mình Người biết cách tạo ra: đó là một hồng ân và một chứng từ trong một thế giới đã bị phân mảnh và chia rẽ [1].

Sự hòa hợp giữa đa dạng và hiệp nhất dưới tác động ân sủng của Chúa Thánh Thần nơi các nghị phụ trong THĐGM về Giáo hội (GH) hiệp hành được mô tả như hoạt động của một ca đoàn, nhờ đó Giáo hội là một chứng từ cho thế giới đang bị phân mảnh và chia rẽ. Thật vậy, vai trò của một ca đoàn trong phụng vụ và trong đời sống Giáo hội là cổ võ sự tham gia, là đào tạo đời sống đức tin của dân Chúa, là dấu chỉ của sự hiệp nhất và sự hòa hợp, trong khi cùng bước đi với nhau và với cộng đoàn dân Chúa. Cụ thể, ca đoàn nắm tay những anh chị em khác để cùng nhau tiến bước và giúp họ đồng hành với mình và “cùng họ hát lời ca tụng Thiên Chúa - an ủi họ trong đau khổ, nâng đỡ họ khi họ muốn chùn bước, và khích lệ họ khi mệt mỏi. Tiếng hát nhắc chúng ta rằng Hội Thánh là một dân lữ hành, một thực tại hiệp hành đích thực, biết chia sẻ với mọi người ơn gọi ca tụng và niềm vui, trong cuộc hành trình đong đầy tình yêu và hy vọng” [2].

Như thế, có thể nói ca đoàn như một mô hình hoạt động của GH hiệp hành. Do đó, ca đoàn cũng có những đóng góp đặc biệt trong ba đặc tính của GH hiệp hành: hiệp thông, tham gia và sứ vụ. Hoạt động của ca đoàn minh họa sự liên kết và tương quan năng động giữa ba đặc tính hay ba trụ cột này của GH hiệp hành, trong đó mỗi trụ cột làm phong phú và định hướng cho hai trụ cột còn lại.

Như hoạt động của một ca đoàn trong đời sống đức tin và phụng vụ của Giáo hội, hiệp hành là bước đi cùng nhau dưới tác động của Chúa Thánh Thần. Tiến trình hay cách sống này chỉ xảy ra khi biết lắng nghe nhau để có thể lắng nghe điều Thiên Chúa muốn nói với con người. Trong tiến trình này chính Chúa Thánh Thần nói qua mỗi người để giúp tất cả tiến bước chung với nhau trong hành trình là Dân Thiên Chúa.

Hiệp hành không phải là một sự kiện, một biến cố hay một khẩu hiệu nhưng là một cung cách sống qua đó GH thực thi sứ vụ trong và với thế giới. Sứ vụ này buộc toàn thể Dân Chúa cùng bước đi với nhau, trong hành trình đó mỗi người đóng một vai trò thiết yếu, và cùng hiệp nhất với nhau. Một GH hiệp hành cùng tiến bước trong sự hiệp thông để cùng theo đuổi một sứ vụ qua sự tham gia của mỗi một thành viên trong Giáo hội.

Tương tự, ca đoàn có vai trò quan trọng và thiết yếu để làm nổi bật ba đặc tính của GH Hiệp hành: hiệp thông, tham gia và sứ vụ, vì qua thánh nhạc, ca đoàn hướng dẫn cộng đoàn tham gia, liên kết và hiệp nhất với nhau trong việc cầu nguyện và nâng cao đời sống thiêng liêng cũng như các hoạt động tông đồ của Dân Chúa.

Tóm lại, vai trò cơ bản của ca đoàn là nâng cao vẻ đẹp và sự long trọng của việc thờ phượng qua thánh ca, nhờ đó, cổ võ sự hiệp nhất và giúp diễn tả hữu hình việc chia sẻ đức tin và sứ vụ của cộng đoàn như GH mong muốn [3]. Với vai trò như thế, ca đoàn có thể xem như một mô hình của GH hiệp hành.

Sứ mạng của ca đoàn trong Giáo hội hiệp hành

Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma, số 103, nói về sứ mạng hay vai trò của ca đoàn như sau: “Trong hàng tín hữu, ca đoàn có phần vụ của họ trong phụng vụ, họ phải lo chu toàn các phần vụ riêng của mình, tuỳ theo các loại bài hát khác nhau; họ phải giúp cho các tín hữu tham dự cách linh động vào việc ca hát” [4] . Do đó, như một Giáo hội hiệp hành, ca đoàn đóng góp phần của mình trong ba chức năng: hiệp thông, tham gia và sứ vụ.

- Nuôi dưỡng hiệp thông: ca đoàn giúp quy tụ tín hữu để họ đối đáp trong cử hành phụng vụ như một cộng đoàn cũng như giúp họ củng cố ý thức mọi người là một cộng đoàn trong buổi thờ phượng [5].

Khi quy tụ cộng đoàn thờ phượng, ca đoàn tạo điều kiện cho sự hiệp thông bằng cách thúc giục những người hiện diện ý thức về những cử hành trong thánh lễ. Chẳng hạn, qua lời ca, tiếng hát, ca đoàn giúp cộng đoàn tập trung cử hành nghi thức thống hối, truyền cảm hứng cho họ lắng nghe Lời Chúa, chuẩn bị họ tham gia bữa tiệc Thánh Thể, và giúp họ đáp trả như một cộng đoàn khi kết thúc thánh lễ. Những bài hát được chọn [phần ca nhập lễ, thống hối, đáp ca, hiệp lễ, kết lễ] và cách diễn đạt của ca đoàn đều quan trọng để hoàn thành các vai trò này. Vì thế, các bài hát cần phù hợp với bản chất và ý nghĩa của mỗi nghi thức đi kèm để ca đoàn chu toàn sứ mạng nuôi dưỡng sự hiệp thông trong cộng đoàn phụng vụ. Thật vậy, “[...] thánh nhạc sẽ mang tính thánh thiêng hơn nếu liên kết chặt chẽ với hoạt động phụng vụ, hoặc để diễn đạt lời cầu nguyện cách dịu dàng hơn hay để cổ võ sự đồng tâm” [6].

- Gia tăng sự tham gia: với các bài thánh ca đầy cảm hứng và đánh động cộng đoàn, ca đoàn giúp cộng đoàn tham gia tích cực vào các nghi thức phụng vụ. Sự tham gia này được thực hiện bằng hai cách: thúc đẩy cộng đoàn tham gia tích cực vào “những lời tung hô, những câu đối đáp, những bài ca vịnh, tiền khúc, thánh ca” và cùng cộng đoàn tôn vinh Thiên Chúa qua những bài thánh ca dành riêng cho ca đoàn đã được chuẩn bị kỹ lưỡng [7].

Qua việc tham dự Bí tích Thánh Thể và các nghi lễ phụng vụ, các thành viên ca đoàn làm gia tăng niềm vui cho lời cầu nguyện, nuôi dưỡng sự hiệp nhất trong tâm trí của cộng đoàn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tham gia vào cử hành phụng vụ cũng như đời sống của Giáo hội và mang lại sự trang trọng cho các nghi lễ thiêng liêng [8].

Để chu toàn sứ mạng làm gia tăng sự tham gia trong cộng đoàn phụng vụ, Hiến chế Phụng vụ nhắc nhở rằng: “Phải tận tâm gìn giữ và phát huy kho tàng thánh nhạc, phải nỗ lực đào tạo các ca đoàn [...]; phần các Giám mục và mục tử coi sóc các linh hồn, hãy quan tâm sắp xếp để trong các lễ hát, tất cả cộng đoàn tín hữu đều có thể tích cực tham dự với những phần dành riêng cho họ” [9].

- Nâng đỡ sứ vụ: qua thánh ca, ca đoàn có thể diễn tả và phổ biến sứ điệp của Giáo hội, đó là góp phần vào sứ mạng chung của cả Giáo hội là loan báo Tin mừng cho mọi người.

Trong phụng vụ, thánh ca kết hợp với lời ca củng cố cộng đoàn về mặt thiêng liêng để hoàn thành sứ mạng của Giáo hội, cũng như để làm chứng cho tình yêu của Thiên Chúa giữa toàn thể gia đình nhân loại. Bởi vì “[...] lời thánh ca phải thích hợp với giáo thuyết công giáo và tốt hơn hết là rút ra từ Thánh Kinh và các nguồn mạch phụng vụ” là những nguồn mạch có sức thúc đẩy sứ vụ loan báo Tin mừng [10].

Giáo hội nhìn nhận sứ mạng nâng đỡ sứ vụ của thánh nhạc nói chung và của các ca đoàn nói riêng khi nhấn mạnh rằng thánh nhạc có tầm quan trọng trong sứ mạng đến với muôn dân nơi các vùng truyền giáo. Vì thế, cần trân trọng âm nhạc truyền thống của các dân tộc [11]. Thật vậy, các bài hát trong phụng vụ mang âm hưởng dân tộc dễ đánh động và đi vào lòng người, giúp dân Chúa loan báo Tin mừng. Thêm vào đó, thánh ca trong nghi thức hôn phối và an táng thường có sức tác động lên người lương dân khi họ tham dự [12]. Bên ngoài phụng vụ, chương trình “sân chư dân” cũng là một nỗ lực để loan báo Tin mừng cho lương dân qua các bài hát đạo cũng như đời.

Đức Bênêđictô XVI đã cho thấy thánh ca có thể làm tăng trưởng đức tin khi nhắc đến gương hoán cải của Paul Claudel. Là một thi sĩ nổi tiếng của Pháp, Paul Claudel (1868-1955) đã hoán cải và trở thành một tín hữu đạo đức năm ông 18 tuổi (1886) khi nghe bài Magnificat trong giờ Kinh Chiều lễ Giáng Sinh tại Nhà thờ Đức Bà Paris. Ông đã nói như sau: “Vào lúc đó, tôi đã hiểu biến cố chi phối toàn bộ cuộc đời tôi. Trong khoảnh khắc, trái tim tôi rung động và tôi đã tin. Tôi tin với một sức mạnh gắn bó mạnh mẽ, với sự nâng cao toàn thể con người tôi, với niềm tin mạnh mẽ, trong sự chắc chắn không có chỗ cho bất cứ nghi ngờ nào, kể từ đó không lý luận nào, không hoàn cảnh nào trong cuộc sống đầy biến động của tôi có thể làm lung lay hoặc chạm đến đức tin của tôi” [13].

Để thực hành ba chức năng nói trên, ca đoàn nói chung và mỗi thành viên ca đoàn còn cần quan tâm rèn luyện cũng như phát triển các phẩm chất và thực hành về đức tin, đời sống cầu nguyện và các đức tính nhân bản.

Như những người thực hiện một thừa tác vụ phụng vụ đích thực, các ca viên “phải thi hành phận vụ với lòng đạo đức chân thành và nghiêm túc, đây là thái độ xứng hợp với một tác vụ cao trọng và cũng là điều dân Chúa có quyền đòi hỏi nơi họ. Vì vậy, mỗi người tùy theo khả năng cần phải thấm nhuần tinh thần phụng vụ, và học hỏi để chu toàn các phần việc của mình theo đúng nghi thức và đúng quy định” [14].

Các thành viên ca đoàn cũng cần được hướng dẫn và đào tạo về ba đặc tính của thánh ca là: cầu nguyện, mỹ thuật và cộng đồng [15].

- Ca đoàn và cộng đoàn cần tích cực phát huy đặc tính cầu nguyện trong thánh ca khi hát để phụng sự Chúa và phục vụ cộng đoàn Dân Chúa như lời thánh Augustinô: “hát là cầu nguyện hai lần”, hay một cách nói bình dân là một câu hát bằng một bát kinh [16].

- Việc chọn lựa và trình bày các bài hát và các nhạc cụ... theo hướng dẫn của Giáo hội sẽ giúp cho thánh ca đáp ứng đặc tính mỹ thuật và giúp cho cộng đoàn Dân Chúa gần gũi với Thiên Chúa trong việc cầu nguyện với thánh ca [17].

- Thánh ca có đặc tính cộng đồng trong truyền thống Kinh thánh và Giáo hội vì thánh ca quy tụ cộng đoàn dân Chúa dâng lời tán tụng ngợi khen cảm tạ và cầu xin lên Thiên Chúa. “Thánh ca cộng đồng phải được phát huy sâu rộng để các tín hữu có thể dâng lời ca tiếng hát trong các việc đạo đức thánh thiện cũng như trong chính hoạt động phụng vụ, theo những quy tắc và chỉ thị của luật chữ đỏ” [18].

Ngoài ra, các thành viên ca đoàn cũng cần trau dồi các đức tính nhân bản như hiệp nhất, cộng tác chung với nhau, tinh thần học hỏi, phục vụ, tránh sự đố kỵ, chia rẽ, phê phán, chê bai, đề cao cái tôi... [19]. Những đức tính nhân bản này nơi mỗi thành viên ca đoàn cũng góp phần phát triển ba chức năng của ca đoàn trong một Giáo hội hiệp hành là hiệp thông, tham gia và sứ vụ.

Phương pháp “Đối thoại trong Thánh Thần” (ĐTTT) giúp đào tạo các phẩm chất và kỹ năng cần thiết để hoàn thành sứ mạng của ca đoàn [20]

Chủ thể và cũng là tác nhân chính trong Giáo hội hiệp hành là Chúa Thánh Thần. Vì thế, rất thích hợp khi nhắc đến phương pháp “đối thoại trong Thánh Thần” mà THĐGM khuyến khích áp dụng, như một phương thế hữu hiệu giúp các ca đoàn chu toàn sứ mạng của mình.

Phương pháp “Đối thoại trong Thánh Thần” đề xuất một hành trình tâm linh xen kẽ giữa thinh lặng, cầu nguyện và lắng nghe, với việc đối thoại và xác định các “bước” mà Thánh Thần đang kêu gọi dân Chúa cùng nhau thực hiện. Cuộc đối thoại này diễn ra trong một nhóm nhỏ để mọi người có thể tham gia, với một người trưởng nhóm để điều phối, hướng dẫn các bước của cuộc đối thoại. Nói một cách khác, phương pháp này nhằm giúp Dân Chúa đối thoại với nhau dưới sự hướng dẫn của Thánh Thần. Vì thế, trong cuộc đối thoại này “sẽ không có tranh cãi, nhưng mọi người biết lắng nghe nhau và rồi cùng nhau phân định, khám phá, nhận ra tiếng nói của Thánh Thần muốn hướng dẫn” Dân Chúa.

Cuộc ĐTTT được mô tả như một lời cầu nguyện chung hướng tới một sự phân định mà những người tham gia tự chuẩn bị bằng việc suy tư và suy niệm cá nhân. Thật vậy, những gì trao đổi trong nhóm là những gì “đã được suy niệm và nuôi dưỡng bằng lời cầu nguyện, chứ không phải một ý kiến ngẫu hứng ngay tại chỗ”. Vì thế, điểm nhấn của ĐTTT là “thinh lặng – cầu nguyện – để lắng nghe Chúa Thánh Thần hướng dẫn”.

Cuộc ĐTTT bắt đầu bằng một câu hỏi hay vấn đề cụ thể muốn phân định. Ví dụ, làm thế nào để ca đoàn giúp ích cho sứ vụ truyền giáo tốt hơn? Sau khi đã xác định câu hỏi, triển khai 5 bước cơ bản sau đây. Các bước này có phần tương tự với phương pháp Xem, Xét, Làm:

Chuẩn bị cá nhân: Hãy phó thác cuộc đối thoại cho Chúa. Suy gẫm trong cầu nguyện về câu hỏi hay vấn đề được đặt ra để phân định và cần đọc Lời Chúa để được soi sáng.
Cùng lắng nghe Lời Chúa: Khi bắt đầu cuộc ĐTTT, đọc một đoạn Kinh thánh về vấn đề hay câu hỏi đang được đặt ra và thinh lặng cầu nguyện (XEM).
Nói và lắng nghe [chia sẻ lần 1 –XÉT 1]: Mỗi người lần lượt chia sẻ những gì Chúa nói với họ về câu hỏi đang được phân định mà không bị ai cắt ngang. Sau đó, thinh lặng để những gì đã nghe có thể âm hưởng với mọi người trong nhóm.
Tạo không gian cho người khác và cho Chúa [chia sẻ lần 2 – XÉT 2]: mỗi người có cơ hội đáp lại ngắn gọn về những gì họ đã nghe chia sẻ trong lần 1. Sau đó, thinh lặng để lắng nghe trong lòng những gì đã được chia sẻ trong lần 2.
Cùng nhau xây dựng [LÀM]: cuối cùng, tự do trao đổi trong nhóm dựa trên những gì đã được nêu lên để cùng nhau nhận ra và gặt hái những thành quả của cuộc ĐTTT. Chẳng hạn đâu là những điểm chung, điểm khác biệt hay những đề nghị giữa các thành viên. Trong lúc trao đổi thì cả nhóm lắng nghe điều Thánh Thần đang nói với họ và trưởng nhóm đúc kết để có thể cùng nhau tiến bước về một hướng.

Kết thúc cuộc ĐTTT bằng một lời cầu nguyện hoặc bài hát tạ ơn Chúa.

Cuộc ĐTTT của ca đoàn bao gồm các thành viên của ca đoàn và cha xứ/cha phó... làm thành một nhóm hiệp hành sẽ góp phần đáp ứng được những thuận lợi cũng như thách đố của ca đoàn để chu toàn sứ mạng của mình.

Bài viết đã phân tích sứ mạng của ca đoàn trong Giáo hội Hiệp hành để cho thấy cảm nghiệm về tính hiệp hành của Giáo hội như một ca đoàn là một kiểu nói rất thích hợp.Thật vậy, ca đoàn đóng vai trò quan trọng để phát huy ba đặc tính của Giáo hội Hiệp hành là hiệp thông, tham gia và sứ vụ trong cử hành phụng vụ và trong đời sống đạo của các tín hữu, trong đó Chúa Thánh Thần là tác nhân chính để duy trì và củng cố tính hiệp hành. Vì thế, ca đoàn cần ý thức sứ mạng cao cả của mình trong Giáo hội hiệp hành và tìm cách áp dụng phương pháp “đối thoại trong Thánh Thần” để chu toàn sứ mạng và góp phần thực hiện những đề nghị của THĐGM về Hiệp hành.

---

[1] THĐGM Thế giới XVI, Bản Báo cáo Tổng hợp – Nhập đề.

[2] Đức Thánh cha Lêô XIV, Bài giảng Lễ Chúa Kitô Vua Vũ trụ; https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/bai-giang-le-chua-giesu-kito-vua-vu-tru-23112025---ngay-nam-thanh-danh-cho-cac-ca-doan-va-ban-nhac.

[3] x. Hiến chế Phụng vụ [PV] 112-113.

[4] Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (QCTQ) 103.

[5] x. QCTQ 46, Hướng dẫn mục vụ thánh nhạc [HDMVTN] 129.

[6] PV 112

[7] x. PV 30; QCTQ 103; HDMVTN 29-30 và 32.

[8] x. PV 112-113.

[9] PV 114.

[10] PV 121.

[11] x. PV 119; HDMVTN 66.